Промоција на книгата „Пустинско срце: петнаесет години во Авганистан“ од Ана Пејчинова во „Лабораториум“ во четврток (17.9.2026) во 20 часот.
Со авторката ќе разговараат Наташа Атанасова и Александар Маџаровски.
Пустинско срце во издаваштво на ИЛИ-ИЛИ, на Ана Пејчинова, може да се вброи меѓу ретките примери на документаристичка проза во современата македонска книжевност. Нејзината исклучителност произлегува пред сè од природата на сведоштвото: книгата не е составена врз основа на посредни извори, краткотрајна новинарска посета или набљудување од безбедна дистанца, туку врз петнаесетгодишно лично и професионално искуство во Авганистан. Авторката не е патник што минува низ туѓ простор, туку непосреден учесник во еден историски период — од првите години по падот на талибанскиот режим до распадот на авганската влада во 2021 година. Таа отворено ја определува книгата како книга на сеќавања, заснована врз вистинити настани, при што јасно ги наведува границите меѓу документот и книжевната реконструкција: дијалозите се обликувани со извесна креативна слобода, имињата се изменети, но луѓето, разговорите и околностите се стварни. Токму оваа авторска транспарентност ѝ дава на книгата особена документарна и етичка тежина.
Нејзината вредност не се исцрпува во бележењето на војната и политичките настани. Пејчинова го документира и она што големите историски наративи најчесто го испуштаат: секојдневието на обичните луѓе, семејните и племенските врски, работата, гладот, стравот, хуморот, љубезноста, насилството, ситните ритуали на преживување. Нејзиниот Авганистан не е апстрактна „кризна зона“, туку сложен човечки свет населен со Авганки, старешини, преведувачи, лекари, војници, платеници, меѓународни службеници и луѓе што се обидуваат да водат нормален живот во ненормални услови. Во таа смисла, книгата ги коригира поедноставените медиумски претстави за земјата како простор сведен на Талибан, тероризам и војна. Таа покажува дека зад политичките и воените категории постојат конкретни лица, гласови, судбини и морални избори.
Особена одлика на Пустинско срце е двојната перспектива на авторката. Таа истовремено е Македонка која влегува во непознат свет и човек кој, по долгогодишен престој, стекнал внатрешно знаење за неговите правила, противречности и чувствителни точки. Затоа книгата ја избегнува и дистанцираната надменост на надворешниот набљудувач и некритичната егзотизација на „далечниот Исток“. Авторката не го идеализира Авганистан, но не го сведува ниту на варварство. Таа ги бележи неговата суровост и убавина, гостопримството и одмаздата, поезијата и оружјето, достоинството и деградацијата. Саморефлексивниот раскажувачки глас, кој не ги прикрива сопствениот страв, предрасудите, грешките и повремената наивност, дополнително ја засилува веродостојноста на сведоштвото.
Документарната димензија е надградена со богата историска, политичка и антрополошка рамка. Мемоарскиот дел е придружен со мапа, белешки и обемни прилози за географијата и демографијата на Авганистан, неговата историја, заповедниците, Хазарите, племенскиот кодекс паштунвали, локалните институции, обичаите, правдата, честа и одмаздата. Така книгата функционира истовремено како лична хроника, историски документ, културолошки водич и книжевно сведоштво за една земја во пресврт.
Притоа, документарноста не ја потиснува книжевноста. Раскажувањето е сценично, визуелно и ритмично; ликовите се обликувани преку впечатливи детали, а историските факти се вградуваат во личното искуство без текстот да се претвори во сув извештај. Пејчинова знае да ја забележи историјата во еден гест, во мирисот на пустината, во разговор покрај цигара, во звукот на истрелите или во нечие лице. Токму спојот на фактографска густина, мемоарска непосредност и книжевна сугестивност ја прави Пустинско срце значајно и ретко дело: македонско сведоштво за светски историски настани, напишано од позиција на човек што не само што ги набљудувал, туку и живеел во нив.
