Во Никшиќ, од 16 до 20 мај 2026 година, се одржа основачкото собрание на меѓународната социјална задруга на визуелни уметници O.U.R. COOP, со што беше формализиран повеќегодишниот процес на развој на една од најамбициозните иницијативи за колективно организирање на уметници во регионот и Европа. Задругата е основана во рамките на проектот Shared Visions, поддржан од Европската Унија преку програмата Креативна Европа.
Во текот на петдневната програма беа одржани работни состаноци, јавни презентации и дискусии посветени на задругарството, организирањето во културата, истражувањето на уметничкиот пазар, дигиталните алатки и моделите на солидарна економија во уметноста. Програмата собра повеќе од 40 уметници, културни работници, истражувачи, куратори, активисти и експерти од областа на дигиталните технологии од Србија, Северна Македонија, Црна Гора, Белгија, Холандија, Хрватска, Казахстан, Русија, Курасао, Италија, Португалија, Германија и Соединетите Американски Држави, заедно со претставници на партнерските организации и придружните мрежи вклучени во проектот.
Со основањето на O.U.R. COOP е покренат нов модел на меѓународно поврзување и економско организирање на визуелните уметници, заснован врз принципите на демократско управување, солидарност и заедничка сопственост. Задругата настанува како одговор на растечката несигурност на уметничката работа, слабеењето на јавната поддршка за културата и сè поизразената маргинализација на уметниците во рамките на доминантните пазарни модели. Целта на задругата е развој на одржлива инфраструктура за уметничка работа, вклучувајќи пристап до пазари, заеднички ресурси, правна и продукциска поддршка, меѓународна соработка и нови модели на колективна економија.
Еден од централните настани за време на собранието беше претставувањето на обемното истражување на пазарот на визуелни уметности во регионот на Балканот, кое ги опфаќа Србија, Црна Гора, Бугарија и Северна Македонија, на кое работеше Институтот за општествени науки од Белград, заедно со компаративни извештаи од Белгија, Холандија, Португалија и Украина. Станува збор за едно од најголемите регионални истражувања од ваков вид, кое ги анализира условите за работа на уметниците, пристапот до пазарите, институционалната поддршка, економските модели и потенцијалите за развој на нови облици на меѓународна соработка. Резултатите од истражувањето ќе претставуваат основа за понатамошно стратешко позиционирање на задругата во поширокиот европски и меѓународен контекст.
Посебно внимание за време на програмата беше посветено на развојот на дигиталната инфраструктура и моделите на транспарентно управување, вклучувајќи го и истражувањето на можностите што ги нудат Web3 технологиите, дигиталните добра и ресурси за заедничко донесување одлуки и размена на ресурси меѓу членовите на задругата. Задругата наскоро ќе започне и голема онлајн продажна галерија, замислена како меѓународна платформа за претставување и дистрибуција на дела, знаења и вештини на уметниците, со цел отворање нови пазари и создавање поодржливи услови за работа во областа на визуелните уметности.
Проектот Shared Visions го води Фондацијата Фонд Б92 од Србија, во соработка со организациите SOTA – State of the Arts од Белгија, Caradt при Avans Универзитетот за применети науки од Холандија, СУЛУВ од Србија, Landscape Choreography од Италија, Институтот за современа уметност од Црна Гора, Soshenko 33 од Украина и културната задруга kickvoidlöop од Португалија. Мрежата на придружни партнери ја сочинуваат организации од Бугарија, Северна Македонија, Холандија, Белгија и Италија.
Организаторите истакнуваат дека O.U.R. COOP претставува долгорочен обид за изградба на поправеден и поодржлив уметнички систем, во кој уметниците заеднички управуваат со ресурсите, развиваат меѓународни мрежи на соработка и создаваат нови модели на културна продукција засновани на колективна грижа и општествена одговорност.
